Zes jaar geleden werd een 21-jarige jongen na een avondje stappen geschept door een auto en kwam hierbij om het leven. Rifka Lodeizen (43) speelt de loodzware rol van zijn moeder in de speelfilm Tonio.

Ooit weleens gevraagd wat die prachtige naam Rifka betekent?
‘Ja, Rifka is Hebreeuws voor Rebecca en het betekent vrij vertaald: zij die aanzicht doet ketenen. Ik ben vernoemd naar mijn tante die ik nooit heb gekend, omdat zij in de oorlog is omgekomen.’

Drieënveertig jaar geleden stond jouw wiegje in Amsterdam. Uit wat voor gezin kom je?
‘Ik ben geboren in het Burgerziekenhuis aan de Linnaeusstraat in Amsterdam-Oost, waar nu The Manor Amsterdam is gevestigd. Tijdens de eerste vijf jaar van mijn leven woonden we op de Ruyschstraat en daarna verhuisden we naar de Zoutkeetsgracht, waar ik mijn hele jeugd heb doorgebracht en waar mijn moeder nog steeds woont.’

Vanwaar de interesse om te acteren?
‘Ik zat op de Vrije School, waar veel aan toneel werd gedaan. Al snel had ik in de gaten dat ik dat heel leuk vond. Alles wat ik boeiend vind, komt erin terug. Ik vind mensen en hun gedrag interessant en ik houd van taal, verhalen en dialogen. Bovendien is acteren een ontzettend spannend beroep. Ik houd ervan om mezelf voor de leeuwen te werpen om te kijken hoe ik het ervan afbreng.’

‘Ik heb altijd het gevoel gehad dat ik voor een dubbeltje ben geboren en me naar een kwartje heb moeten knokken’, zei je vorig jaar in een interview. Kan je uitleggen waarom?
‘Wij hadden het niet breed thuis. Omdat mijn moeder voor vier kinderen zorgde en niet werkte, had ze soms het gevoel dat ze er minder toe deed dan anderen. Dat gevoel nam ik als kind een beetje over en daardoor zit het in mij dat ik wil bewijzen wat ik waard ben. Knokken klinkt wat dramatisch, want we zitten hier niet in een oorlogsgebied en in de loop van de tijd ben ik steeds zelfverzekerder geworden.’

Nog een quote: ‘Ik word altijd ingezet als Amsterdammer, terwijl ik ook wel eens wat anders wil proberen’…
‘Binnenkort krijg ik een rol als Brabantse, dus dat accent moet ik nog even onder de knie zien te krijgen. Het Amsterdamse dialect gaat me makkelijk af. Ik sprak net een marktkoopman die me zijn levensverhaal met de welbekende Amsterdamse tongval vertelde en daar stond ik echt van te genieten. Ik houd van de directheid van de echte Amsterdammer, zowel in het dagelijks leven als om er een te spelen.’

Ook de film Tonio speelt zich af in Amsterdam. Was het een verzachtende omstandigheid dat je deze loodzware rol in je eigen stad kon spelen?
‘Nee, dat maakte helemaal niets uit, al blijft het altijd speciaal om in Amsterdam te mogen draaien. In de eerste plaats is het bijzonder dat ik de stad goed ken en ten tweede zorgt het voor onvergetelijke herinneringen. Ik kan me alle plekken waar we ooit gedraaid hebben nog herinneren.’

Hoe heftig is het om als moeder een rol te spelen van een vrouw die haar enige kind verliest?
‘In Tonio speel ik mijn meest heftige rol ooit. Want Jezus, hoe speel je zoiets en hoe doe je recht aan verdriet dat je zelf niet kent? Het was bij deze verfilming geen kwestie van ‘even afspreken met de vrouw in kwestie om te informeren hoe dat allemaal is gegaan’. Nee, ik belde met klotsende oksels bij haar aan. En bij de opnames van de scène waarin we in het ziekenhuis afscheid namen stond ik te trillen op mijn benen van alle emoties.’

Je staat bekend als een kwaliteitsactrice. Wat zegt die term je?
‘Het woord kwaliteit betekent ‘goed’, dus daar is niks mis mee. Maar een échte BN’er ben ik niet, joehoe! Ik heb alle lusten en geen lasten, maar dat is ook een kwestie van hoe het leven loopt. Waarschijnlijk heb ik niet zo’n commerciële uitstraling, maar dat zie ik wel als een gelukje. Ik kan me nog goed herinneren dat ik met mijn vriend door Texel reed en we van plan waren om te slapen op een idyllische camping. Toen dacht ik: als ik Katja Schuurman was geweest, had ik dit helemaal niet kunnen doen! Ik sprak meteen de wens uit om die vrijheid voor de rest van mijn leven te kunnen behouden. Nee, ik vind bekend zijn niet het leukste gedeelte van mijn werk, al kan ik me voorstellen dat anderen er wel wat aan hebben of ervan kunnen genieten.’

Wat wil je later worden als je groot bent?
‘Dat heb ik net ontdekt: schrijver! Laatst beweerde iemand dat iedereen maar één talent bezit, maar ik weiger om te kiezen. Acteren kun je niet zelf in gang zetten en door het schrijven is mijn angst voor het zwarte gat waarin de actrice van boven de 50 valt helemaal weg.’

Rifka over Amsterdam

‘Amsterdam is de stad waar ik geboren ben en zal sterven. Deze stad heeft alles, maar is zo complex als de mens. Het heeft mooie en lelijke kanten, is onvoorspelbaar en levensgevaarlijk en toch ook weer prachtig en diep ontroerend mooi. Ik ben een echt stadsmens. In een dorp zou ik in slaap vallen, want wat moet je daar nou doen?’

Foto: Leoni Ravestein